काठमाडौँ — सामाजिक सञ्जालमा पछिल्लो समय अर्जेन्टिनाको समुद्र अचानक सुकेको, समुद्रको पानी हराएको तथा ठूलो प्राकृतिक विपत्ति आउन लागेको दाबी गर्दै विभिन्न भिडियोहरू तीव्र रूपमा फैलिरहेका छन्। यस्ता भिडियोले सर्वसाधारणमा त्रास र अन्योल सिर्जना गरिरहेका छन्।
तर उपलब्ध तथ्य तथा घटनासम्बन्धी रिपोर्टहरूको अध्ययन गर्दा “अर्जेन्टिनाको समुद्र सुकेको” भन्ने दाबी सही होइन। केही भिडियोमा देखिएको समुद्रको पानी पछाडि हटेको दृश्य वास्तविक घटनासँग सम्बन्धित भए पनि त्यसलाई सामाजिक सञ्जालमा अतिरञ्जित र गलत सन्दर्भमा प्रस्तुत गरिएको देखिन्छ।
वास्तवमा के भएको थियो ?
अर्जेन्टिनाको ब्युनस आयर्स प्रान्तअन्तर्गतको Mar del Plata तथा आसपासको तटीय क्षेत्रमा समुद्रको पानी असामान्य रूपमा पछाडि हटेको दृश्य देखिएको थियो। पानी घट्दा सामान्य अवस्थामा समुद्रभित्र रहने चट्टानी संरचनाहरू समेत देखिएका थिए। Punta Mogotes क्षेत्रमा रहेको समुद्रमुनिको चट्टानी भू–भाग पानी कम हुँदा सतहमा देखिन सक्ने प्राकृतिक संरचना हो।
यसलाई सामाजिक सञ्जालमा भने “समुद्र सुकेको”, “समुद्र गायब भएको” वा “पृथ्वीले पानी तानेको” जस्ता दाबीका साथ प्रस्तुत गरिएको छ। यी दाबीका लागि विश्वसनीय वैज्ञानिक प्रमाण भेटिँदैन।
समुद्र किन पछाडि हट्छ ?
समुद्रको सतह सधैँ एउटै उचाइमा रहँदैन। ज्वारभाटा, हावाको गति र दिशा, वायुमण्डलीय चाप तथा समुद्री धाराको परिवर्तनले छोटो समयका लागि समुद्रको पानी तटबाट असामान्य रूपमा पछाडि हटेको देखिन सक्छ।
अर्जेन्टिनामा यसअघि पनि यस्तो असामान्य समुद्री घटना भएको थियो। १२ जनवरी २०२६ मा Santa Clara del Mar लगायत अर्जेन्टिनाको एटलान्टिक तटमा ‘meteotsunami’ नामको दुर्लभ मौसमी समुद्री घटना भएको थियो। त्यसबेला समुद्र पहिले पछाडि हटेपछि अचानक ठूलो लहरका रूपमा फर्किएको थियो। उक्त घटनामा एक जनाको मृत्यु र कम्तीमा ३५ जना घाइते भएको रिपोर्ट गरिएको थियो।
‘Meteotsunami’ भनेको के हो ?
सामान्य सुनामी प्रायः समुद्रमुनि हुने भूकम्प वा अन्य भूगर्भीय घटनाबाट उत्पन्न हुन्छ। तर meteotsunami भूकम्पबाट होइन, वायुमण्डलीय चाप र मौसममा हुने तीव्र परिवर्तनसँग सम्बन्धित समुद्री लहर हो।
विशेष मौसमी अवस्था, तीव्र हावाको परिवर्तन र वायुमण्डलीय चापको उतारचढावले समुद्रको सतहमा असामान्य लहर सिर्जना गर्न सक्छ। यस्तो घटना दुर्लभ भए पनि विश्वका विभिन्न तटीय क्षेत्रमा देखिएको छ ।
भाइरल भिडियोबारे के बुझ्ने ?
सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका सबै भिडियो एउटै घटना वा एउटै मितिका होइनन्। कतिपय भिडियो पुराना हुन सक्छन्, कतिपय अन्य स्थानका हुन सक्छन् र कतिपय वास्तविक घटनाको दृश्यलाई गलत शीर्षक वा व्याख्यासहित पुनःप्रसारित गरिएको हुन सक्छ।
त्यसैले भिडियो देखेर मात्र “अर्जेन्टिनाको समुद्र सुकेको” वा “विश्वमा ठूलो विपत्ति आउँदैछ” भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु गलत हुन्छ।
नागरिकलाई आग्रह
समुद्र अचानक पछाडि हटेको दृश्य कुनै तटीय क्षेत्रमा देखिएमा त्यसलाई मनोरञ्जन वा भिडियो खिच्ने अवसरका रूपमा लिनु हुँदैन। विगतको अर्जेन्टिनाको meteotsunami घटनाले समुद्र पछाडि हटेपछि अचानक शक्तिशाली लहर फर्किन सक्ने जोखिम देखाएको छ। यस्तो अवस्थामा तुरुन्त समुद्रको किनारबाट टाढा सुरक्षित स्थानतर्फ जानु र स्थानीय प्रशासन/सम्बन्धित निकायको सूचना पालना गर्नु उचित हुन्छ।
अर्जेन्टिनाको समुद्र सुकेको छैन। भाइरल भिडियोमा देखिएको पानी पछाडि हटेको दृश्यलाई “समुद्र गायब भयो” वा “पृथ्वीमा ठूलो विनाश आउँदैछ” भनेर व्याख्या गर्नु भ्रामक हो।
वास्तविक प्राकृतिक घटनालाई सामाजिक सञ्जालमा अतिरञ्जित शीर्षकसहित प्रस्तुत गर्दा अनावश्यक डर फैलिन सक्छ। त्यसैले कुनै पनि असामान्य प्राकृतिक घटनासम्बन्धी भिडियो विश्वसनीय समाचार स्रोत, स्थानीय प्रशासन र वैज्ञानिक संस्थाको सूचनासँग तुलना गरेर मात्र विश्वास गर्न आवश्यक छ।
तथ्यमा आधारित सूचना फैलाऔँ, अफवाह र त्रास होइन।
