झापा । विश्वका सबैभन्दा धनी व्यक्ति तथा स्पेसएक्सका संस्थापक एलन मस्कले मंगल ग्रहभन्दा अघि चन्द्रमामा मानव बस्ती बसाल्ने योजना सार्वजनिक गरेका छन्। आगामी १० वर्षभित्र चन्द्रमामा आफैँ विस्तार हुँदै जाने ‘सेल्फ ग्रोइङ सिटी’ स्थापना गर्ने लक्ष्य राखिएको मस्कले आफ्नो सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्म एक्समार्फत जानकारी दिएका हुन्।
मस्कका अनुसार स्पेसएक्सको दीर्घकालीन उद्देश्य मानव जीवनलाई पृथ्वीबाहिर विस्तार गर्नु हो। तर रणनीतिक र प्राविधिक कारणले मंगलभन्दा चन्द्रमालाई पहिलो प्राथमिकतामा राखिएको उनले उल्लेख गरेका छन्। उनका अनुसार चन्द्रमामा पुग्न केवल दुई दिन लाग्छ र हरेक १० दिनमा प्रक्षेपण सम्भव हुन्छ। मंगल ग्रहका लागि भने प्रक्षेपणको अवसर हरेक २६ महिनामा एक पटक मात्र मिल्ने र यात्रा करिब ६ महिना लामो हुने बताइएको छ।
‘सेल्फ ग्रोइङ सिटी’ कस्तो हुनेछ?
मस्कले प्रस्ताव गरेको शहर कुनै सामान्य बस्ती नहुने दाबी गरिएको छ। प्रारम्भिक चरणमा रोबोट र स्वचालित प्रणालीमार्फत संरचना निर्माण गरिनेछ। त्यसपछि क्रमशः मानव बस्ती विस्तार गरिनेछ।
स्पेसएक्सको अवधारणात्मक डिजाइनअनुसार चन्द्रमामा गुम्बज आकारका आवास निर्माण गरिनेछ भने ऊर्जा आपूर्तिका लागि सौर्य प्यानल प्रयोग गरिनेछ। निर्माण कार्यमा चन्द्रमाको माटो (रेजोलिथ) प्रयोग गरी इँटा तथा संरचना तयार गरिने योजना छ। त्यहाँ पानी र अक्सिजन उत्पादन केन्द्र स्थापना गरिनेछ भने दीर्घकालमा खाद्य उत्पादन प्रणालीसमेत विकास गरिने बताइएको छ।
अवधारणात्मक तस्बिरहरूमा स्पेसएक्सको स्टारशीप रकेटलाई नै अस्थायी आवासका रूपमा प्रयोग गरिएको देखिन्छ। वरिपरि सोलार प्यानल र विभिन्न गुम्बज संरचना जोडिएको दृश्य सार्वजनिक गरिएको छ।
‘मून बेस अल्फा’ दक्षिणी ध्रुवमा
स्पेसएक्सले चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुव क्षेत्र, विशेष गरी श्याकलटन क्रेटर आसपासको भूभागलाई सम्भावित स्थानका रूपमा छनोट गरेको जनाएको छ। प्रस्तावित बस्तीलाई ‘मून बेस अल्फा’ नाम दिइएको छ।
यस क्षेत्रमा पानीको बरफ उपलब्ध हुनुका साथै केही स्थानमा निरन्तर सूर्यको प्रकाश प्राप्त हुने भएकाले ऊर्जा उत्पादन सहज हुने बताइएको छ। नासाले पनि आफ्नो आर्टेमिस कार्यक्रमअन्तर्गत यही क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखेको छ।
योजना अनुसार सुरुमा मानवरहित मिशनमार्फत रोबोटद्वारा निर्माण कार्य अघि बढाइनेछ। त्यसपछि नासासँग सहकार्य गर्दै मानव अवतरण गराउने तयारी छ। सम्भवतः सन् २०२८ सम्म चन्द्रमामा मानव अवतरण गराउने लक्ष्य राखिएको उल्लेख गरिएको छ।
वैज्ञानिक केन्द्रदेखि अन्तरिक्ष पर्यटनसम्म
मस्कका अनुसार चन्द्रमामा बन्ने शहर बसोबासका लागि मात्र होइन, वैज्ञानिक अनुसन्धान, अन्तरिक्ष पर्यटन, स्याटेलाइट उत्पादन केन्द्र तथा मंगल यात्राको तयारी केन्द्रका रूपमा समेत विकास गरिनेछ। दीर्घकालमा शहरलाई पूर्ण रूपमा आत्मनिर्भर बनाउने योजना रहेको स्पेसएक्सले जनाएको छ।
चुनौतीहरू कायमै
विज्ञहरूका अनुसार चन्द्रमामा मानव बस्ती स्थापना गर्दा विकिरण, कम गुरुत्वाकर्षण, स्वास्थ्य जोखिम र अत्यधिक लागत जस्ता चुनौतीहरू समाधान गर्नुपर्नेछ। तापक्रम अन्तर (-173°C देखि +127°C) र निर्माण सामग्री ढुवानी पनि जटिल पक्षका रूपमा रहेका छन्।
मंगलको सपना अझै जीवित
यसअघि मंगल ग्रहमा बस्ती बसाउने योजना सार्वजनिक गरेका मस्कले हाल प्राथमिकता चन्द्रमालाई दिए पनि मंगलको योजना कायमै रहेको स्पष्ट पारेका छन्। उनका अनुसार आगामी ५–७ वर्षभित्र मंगलका लागि तयारी चरण सुरु गरिनेछ।
मस्कले सन् २०५० सम्म मंगल ग्रहमा १० लाख मानिसको आत्मनिर्भर शहर बसाउने लक्ष्यसमेत अघि सारेका छन्। मंगलको प्रारम्भिक तयारीका लागि टेस्लाको ‘अप्टिमस’ ह्युमनोइड रोबोट प्रयोग गरिने योजना रहेको बताइएको छ।
यद्यपि योजना महत्वाकांक्षी देखिए पनि प्राविधिक चुनौती, लागत र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यका पक्षमा ठोस प्रगति आवश्यक रहेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ। तर मस्क भने आगामी एक दशकभित्र चन्द्रमामा मानव शहर देख्न सकिने विश्वास व्यक्त गर्दै आएका छन्।
एजेन्सी
